Сайт тест режимида ишламоқда Сайт работает в тестовом режиме

Категориялар

Қидирув

ҚИЗИЛҚУМ АРХАРИ

Кўриниши

Тарқалиши


Мақоми

2(VU:D): Заиф, қисқариб бораётган, мозаик тарқалган кенжа тур. ТМХИ Қизил рўйхатига киритилган [NT].

Тарқалиши

Ўтмишда – марказий ва ғарбий Қизилқумнинг қолдиқ тоғларида, Нурота, Қоратоғ, Молгузар, Туркистон, Зарафшон тизмаларида. Ҳозирда – Нурота, Оқтоғ тизмаларида, Томдитоғ қолдиқ тоғларида, Туркистон тизмасида, эҳтимол, Молгузар тизмасида сақланиб қолган. Ўзбекистондан ташқарида: Тожикистон, Қирғизистон. Ўтмишда Қозоғистон ғарби. Ўрта Осиёнинг қолган ҳудудларида, Fарбий Сибирь жанубида, Хитой, Афғонистон, Покистон, Ҳиндистонда – бошқа кенжа турлари.

Яшаш жойлари

Тоғларнинг ўрта ва юқори қисмлари (д.с.б. 500–2000 м). Йил фасллари, куннинг вақти, об-ҳаво ва озуқа шароитига, антропоген таъсир даражасига кўра тоғ ёнбағирларининг турли баландликларида нотекис учрайди. Қишда тоғ этаклари ва водийларга тушади.

Сони

Умумий сони 1800–2000 тани ташкил этади. Асосий қисми Нурота қўриқхонаси ҳудудидаги Нурота тизмасининг марказий қисмида бўлиб, сўнгги 10 йил ичида сони анча барқарорлашган (1600 тага яқин). Нурота тизмасининг ғарбий қисмида – 150 га яқин, Нурота ва Қўйтош тизмасининг шарқий қисмида – 100 та. Оқтоғда 1960 йилларда 120–150 таси қайд этилган, ҳозирда ўнлаб туёқлилар сақланиб қолган. Томдитоғда ўтмишда 100–120 та қайд этилган. Ҳозирда 50 тадан ошмайди. Туркистон тизмасидаги сони маълум эмас.

Яшаш тарзи

Пода бўлиб яшайди, мавсумий кўчади. Жуфтлашиш даври – октябрь– ноябрь; апрель–май ойларида болалайди (1–2); болалари бир–икки ёшгача онасидан ажралмайди, 2–4 ёшда жинсий вояга етади. Асосан ўтсимон ўсимликлар билан озиқланади.

Чекловчи омиллар

Яшаш жойларининг ўзлаштирилиши, браконьерлик, ареалининг узилганлиги.

Кўпайиш холати

1991 йилдан буён Нурота қўриқхонасининг парваришхонасида кўпайтирилмоқда.

Муҳоваза чоралари

Овлаш тақиқланган. СИТЕСнинг II Иловасига киритилган. Мавжуд яшаш жойлари муҳофазасини ташкил қилиш ва парваришхоналарда кўпайтириш лозим.